Tất thể thao: vì sao nó khác tất đi hằng ngày
Một đôi tất thể thao tốt và một đôi tất đi hằng ngày trông không khác nhau bao nhiêu, nhưng cấu trúc dệt bên trong thì khác hẳn. Bài viết này chỉ ra những chi tiết đó và cách chọn tất cho từng bộ môn.
Bốn chi tiết chỉ có ở tất thể thao
- Đệm lòng bàn chân (cushioning). Vòng sợi được dệt dày hơn ở gót và ức bàn chân — hai điểm chịu lực dồn lớn nhất khi chạy.
- Vùng lưới thoáng khí. Mặt trên bàn chân và vòm chân được dệt thưa để hơi ẩm thoát nhanh, trong khi vùng chịu lực vẫn dày.
- Băng hỗ trợ vòm chân. Dải dệt co giãn ôm ngang giữa bàn chân, giữ tất không xoay và tạo cảm giác chắc chân.
- Mũi khâu phẳng. Đường nối ở đầu ngón chân được xử lý gần như liền mạch, tránh cộm gây phồng rộp khi chạy dài.
Vì sao không nên chạy bộ bằng tất cotton
Đây là lời khuyên được lặp lại nhiều nhất trong giới chạy bộ, và nó có lý do vật lý rõ ràng. Cotton ngậm nước vào lõi sợi. Khi đã no nước, sợi phồng lên, tất trở nên nặng và nhăn bên trong giày. Da ẩm cộng với vải nhăn cộng với ma sát lặp lại hàng nghìn lần chính là công thức tạo phồng rộp.
Tất chạy bộ dùng sợi tổng hợp hoặc merino không ngậm nước theo kiểu đó. Chúng đẩy ẩm ra ngoài, giữ phom khi ướt và khô nhanh hơn nhiều.
Chọn tất theo bộ môn
Chạy bộ
Ưu tiên cổ ngắn có phần lưỡi nhỏ che gân gót, đệm vừa phải ở gót và ức bàn chân, sợi dẫn ẩm. Đệm quá dày làm giày chật và giảm cảm giác tiếp đất; đệm quá mỏng thì gót bị dồn lực trên đường nhựa.
Bóng đá
Bắt buộc dùng tất ống chân để giữ miếng bảo vệ ống đồng. Chọn loại có đệm dày ở gót và mũi vì giày đá bóng ôm sát, cùng dải bó ở bắp chân để tất không tụt trong trận.
Cầu lông và pickleball
Hai môn này có nhiều bước lết ngang và dừng đột ngột, dồn lực rất mạnh vào cạnh bàn chân và mũi chân. Nên chọn tất dày vừa, đệm rộng cả vùng mũi, cổ trung để tránh cọ với giày cổ cao.
Gym và yoga
Tập tạ cần tất mỏng vừa, bám tốt, cổ trung để chống cọ với giày tập. Yoga và pilates dùng loại riêng có hạt silicone chống trượt ở lòng bàn chân — mang lại độ bám trên thảm mà vẫn giữ vệ sinh hơn tập chân trần.
Đạp xe
Tất mỏng, ôm sát, ít đường may vì giày đạp xe rất chật. Cổ trung hoặc cổ cao tuỳ thói quen; nhiều người đạp xe chọn cổ cao để giảm rám nắng vùng cổ chân.
| Bộ môn | Độ dài | Độ đệm | Sợi ưu tiên |
|---|---|---|---|
| Chạy bộ đường nhựa | Cổ ngắn có lưỡi | Vừa, tập trung ở gót | Polyester/Coolmax pha spandex |
| Chạy trail | Cổ trung/ống chân | Dày | Merino pha tổng hợp |
| Bóng đá | Ống chân | Dày ở gót và mũi | Polyester pha nylon |
| Cầu lông, pickleball | Cổ trung | Dày vừa, rộng vùng mũi | Cotton pha tổng hợp |
| Gym, tạ | Cổ trung | Mỏng vừa | Cotton chải kỹ pha spandex |
| Yoga, pilates | Cổ ngắn | Mỏng, có hạt chống trượt | Cotton pha spandex |
| Đạp xe | Cổ trung/cổ cao | Mỏng | Sợi tổng hợp mảnh |
Tất hai lớp và tất chia ngón
Tất hai lớp chống phồng rộp
Nguyên lý rất đơn giản: thay vì để da trượt trên vải, người ta cho hai lớp vải trượt lên nhau. Lớp trong ôm sát bàn chân và di chuyển cùng da; lớp ngoài bám vào giày. Toàn bộ ma sát xảy ra giữa hai lớp vải. Đây là giải pháp quen thuộc với người chạy đường dài và trekking nhiều ngày.
Đổi lại, tất hai lớp dày hơn, cần giày rộng hơn một chút và tốn thời gian khô hơn sau khi giặt.
Tất chia ngón
Tách riêng từng ngón chân để da ngón không cọ trực tiếp vào nhau và mồ hôi ở kẽ ngón thoát ra được. Rất hữu ích với người hay bị nấm kẽ chân hoặc phồng rộp giữa các ngón. Nhược điểm là mất thời gian mang và hơi cộm với giày ôm sát.
Đọc thông số trên bao bì tất thể thao
| Ký hiệu thường gặp | Nghĩa là gì |
|---|---|
| Cushioned / Full cushion | Đệm dày toàn bộ lòng bàn chân — hợp chạy đường dài, đường nhựa |
| Light cushion | Đệm mỏng — hợp chạy tốc độ, giày ôm sát |
| No cushion / Ultralight | Không đệm — mỏng nhất, hợp thi đấu và giày race |
| Arch support / Arch band | Có dải ôm vòm bàn chân giữ tất không xoay |
| Tab / Heel tab | Có lưỡi nhỏ ở gót che gân gót khỏi cọ cổ giày |
| Seamless toe | Đường may mũi phẳng, không cộm đầu ngón |
Bao lâu nên thay tất thể thao
Tất thể thao xuống cấp âm thầm: lớp đệm bị ép bẹt và sợi đàn hồi yếu đi trước khi tất thủng. Dấu hiệu nên thay gồm phần đệm gót đã mỏng dẹt, cổ tất không còn bám, hoặc tất bắt đầu xoay trong giày khi chạy. Với người chạy 3 – 4 buổi mỗi tuần, khoảng 6 – 9 tháng là hợp lý.