Trên nhãn đồ chống nắng, con số quan trọng nhất là UPF. Nhiều người nhầm nó với SPF của kem chống nắng, hoặc tin rằng cứ vải dày là chống nắng tốt. Bài viết này giải thích UPF được đo thế nào và điều gì thực sự quyết định khả năng chắn tia UV của một tấm vải.
UPF là gì
UPF viết tắt của Ultraviolet Protection Factor — hệ số bảo vệ khỏi tia cực tím của vật liệu dệt. Nó là tỉ số giữa lượng tia UV chiếu tới da khi không có lớp vải và khi có lớp vải đó che.
Vải UPF 50 nghĩa là chỉ 1/50 lượng tia UV đi xuyên qua được, tức khoảng 98% bị chặn lại. Khác với SPF vốn chỉ đo tia UVB trên da bằng phương pháp gây đỏ da, UPF đo cả UVA lẫn UVB trên chính tấm vải bằng thiết bị quang phổ.
Điều gì quyết định UPF của một tấm vải
1. Mật độ dệt — yếu tố quan trọng nhất
Tia UV đi qua các khe hở giữa các sợi. Vải dệt càng khít thì khe hở càng nhỏ. Đây là lý do một chiếc áo cotton mỏng dệt thưa có thể chỉ đạt UPF 5 – 7 dù trông có vẻ kín.
Bạn có thể tự kiểm tra thô: giơ tấm vải lên trước nguồn sáng mạnh. Càng thấy nhiều ánh sáng xuyên qua thì UPF càng thấp.
2. Loại sợi
Polyester chặn tia UV tốt hơn cotton ở cùng độ dày vì cấu trúc phân tử của nó hấp thụ tia cực tím. Nylon và len cũng tốt hơn cotton và lanh. Đây là lý do đồ chống nắng chuyên dụng thường làm từ sợi tổng hợp chứ không phải cotton.
3. Màu sắc
Màu tối và màu đậm hấp thụ tia UV nhiều hơn màu sáng — một chiếc áo đen thường có UPF cao hơn chiếc áo trắng cùng loại vải. Đổi lại, màu tối cũng hấp thụ nhiệt nhiều hơn nên nóng hơn khi đứng ngoài nắng.
4. Độ căng và độ ẩm
Đây là điểm ít người biết. Vải bị kéo căng có khe hở rộng ra, làm UPF giảm — nên đồ chống nắng quá chật sẽ bảo vệ kém hơn chính nó khi mặc vừa. Tương tự, nhiều loại vải khi ướt cũng giảm UPF do nước làm thay đổi đường đi của ánh sáng.
| Yếu tố | Làm tăng UPF | Làm giảm UPF |
|---|---|---|
| Mật độ dệt | Dệt khít, mật độ sợi cao | Dệt thưa, vải mỏng nhìn xuyên sáng |
| Loại sợi | Polyester, nylon | Cotton, lanh chưa xử lý |
| Màu sắc | Màu tối, màu đậm | Trắng, pastel nhạt |
| Trạng thái | Mặc vừa, khô ráo | Kéo căng, ướt, đã giãn sau nhiều lần giặt |
| Xử lý bề mặt | Phủ chất hấp thụ UV | Lớp phủ bị mài mòn theo thời gian |
Đồ chống nắng so với kem chống nắng
Hai thứ này không thay thế nhau mà bổ sung cho nhau. Ưu thế lớn nhất của đồ chống nắng là tính ổn định: một chiếc áo UPF 50+ giữ nguyên khả năng bảo vệ suốt cả ngày, không cần bôi lại, không trôi khi ra mồ hôi, không phụ thuộc vào việc bạn bôi đủ dày hay không.
Trên thực tế, hầu hết mọi người bôi kem chống nắng ít hơn nhiều so với lượng dùng để đo chỉ số SPF trên nhãn — nghĩa là mức bảo vệ thực tế thấp hơn con số ghi trên hộp. Đồ chống nắng không có vấn đề này.
Cách phối hợp hợp lý: dùng đồ chống nắng che các vùng lớn (tay, cổ, mặt, chân), và dùng kem cho những phần da còn hở.
Chọn đồ chống nắng cho khí hậu Việt Nam
- Ưu tiên UPF 40 trở lên nếu bạn ở ngoài trời trên 30 phút mỗi lần.
- Chọn loại thoáng khí. Vải chống nắng tốt phải cân bằng giữa mật độ dệt cao và khả năng thoát ẩm, nếu không sẽ rất bí trong thời tiết nóng ẩm.
- Mặc vừa, không mặc chật. Đồ bó căng làm giãn khe dệt và giảm khả năng bảo vệ.
- Chú ý vùng hay bị bỏ quên: mu bàn tay khi lái xe, gáy, tai và mu bàn chân khi đi dép.
- Thay khi vải đã mỏng. Đồ chống nắng dùng nhiều năm, giặt hàng trăm lần sẽ giãn và mất dần khả năng chắn tia.
Tóm lại
UPF là chỉ số đo trên vải, tính cả UVA và UVB, và ổn định hơn kem chống nắng vì không cần bôi lại. Điều quyết định chỉ số này là mật độ dệt trước tiên, rồi mới đến loại sợi và màu sắc — không phải độ dày. Một lớp vải mỏng dệt khít bằng polyester có thể bảo vệ tốt hơn nhiều so với một lớp cotton dày dệt thưa.